Pracownia Badań nad Inskrypcjami Greckimi i Łacińskimi | Wydział Filologiczny

Pracownia Badań nad Inskrypcjami Greckimi i Łacińskimi

Skład osobowy

dr Grzegorz Kotłowski – kierownik Pracowni (KFK UG)

prof. dr Gregor Pobežin (Instytut Archeologii i Dziedzictwa Kulturowego, Uniwersytet w Primorsce – Słowenia)

mgr Elżbieta Starek (KFK UG)

Przemysław Koronkiewicz (student III roku filologii klasycznej UG)

 

Zakres działań badawczych i popularyzatorskich

Badania obejmują okres od starożytności po wiek XX, terytorialnie zaś zarówno obszary śródziemnomorskie, jak i ziemie dawnej Rzeczypospolitej i te, które były położone w jej najbliższym sąsiedztwie i są w różnoraki sposób z nią związane. W pierwszej kolejności zadaniem Pracowni jest systematyczne opracowanie i wydanie inskrypcji łacińskich znajdujących się na Pomorzu Gdańskim, Warmii, Mazurach i szerzej na północy Polski. Drugą dziedziną zainteresowań są badania nad inskrypcjami greckich miast Azji Mniejszej powstałymi w okresie hellenistycznym i później. W ramach współpracy z uniwersytetem w Primorsce na Słowenii planowane są również badania tamtejszych inskrypcji łacińskich.

Wynikiem dotychczas prowadzonych prac są trzy wydane już pozycje książkowe prezentujące inskrypcje, ich tłumaczenie na język polski oraz interpretację z takich miejsc, jak bazylika Mariacka w Gdańsku, kościoły gdańskiego Śródmieścia oraz katedra we Fromborku. W najbliższym czasie wysiłki Pracowni związane będą z opracowaniem inskrypcji łacińskich z katedry w Oliwie oraz z terenów Pomorza Gdańskiego.

W celu krzewienia znajomości języka łacińskiego i uświadamiania jego doniosłej roli w kształtowaniu kultury Gdańska i całej Polski członkowie Pracowni już obecnie prowadzą warsztaty edukacyjne i lekcje dla szkół średnich.

 

Publikacje

  • Grzegorz Kotłowski, Elżbieta Starek, Łacińskie inskrypcje w kościołach Gdańska. Bazylika Mariacka, Wydanie I, Pelplin 2013, ISBN 978-83-7823-215-5.

 

Bazylika Mariacka - inskrypcjePublikacja Łacińskie inskrypcje w kościołach Gdańska. Bazylika Mariacka zawiera opracowanie i tłumaczenie inskrypcji łacińskich znajdujących się na zachowanych do dzisiaj w murach bazyliki epitafiach dawnych mieszkańców Gdańska. Byli to najczęściej przedstawiciele patrycjatu gdańskiego, który wykształceni na zagranicznych uczelniach powracali do swego rodzinnego miasta, aby służyć jako rajcy miejscy, ławnicy, burmistrzowie i burgrabiowie królewscy całej społeczności, profesorowie dawnego Gdańskiego Gimnazjum Akademickiego, lekarzy miejskich, czy przedstawiciele arystokracji szwedzkiej pozostający w służbie królów polskich. Zatem możemy tu znaleźć między innymi epitafium wielce zasłużonego dla miasta burmistrza Bartłomieja Schachmanna (1559-1614) i jego rodziny, rodziny Brandesów, Schumannów, Chöne-Jaski, Ferberów, Zierenbergów, von Kempen, Bahrów, Zimmermannów, Guldensternów, profesora Jana Botsacka (1600-1674), lekarzy Bartłomieja Wagnera (zm. 1571) i Jakuba Schadiusa (1529-1588), dworzanina króla Zygmunta III Wazy, Jerzego Posse (1556-1616) i sekretarza królewskiego Jerzego Wildtbergera (1550-1593). Każda inskrypcja, przybliżona czytelnikowi na pięknych zdjęciach, została wzbogacona o krótką biografię osoby lub rodu, jego dokonania i zasługi położone w służbie miasta i ojczyzny. 

Jako dodatek na końcu książki znajduje się również krótki passus omawiający najczęściej stosowane sposoby określania czasu i zapisywania dat, najczęściej stosowane skróty oraz bibliografia.

  • Grzegorz Kotłowski, Elżbieta Starek, Łacińskie inskrypcje w kościołach Gdańska. Bazylika Mariacka, Pelplin 2014, wyd. II, ISBN 978-83-7823-450-0.

 

Z Recenzji dr Barbary Hartleb-Kropidło (Collectanea Philologica XVII, 2014, s. 167-170):
(…) Autorzy pracę swoją wykonali z wielką znajomością warsztatu filologa i epigrafika, umiejętnością zdobytą dzięki wieloletniemu doświadczeniu. Zadbali zarówno o dokładność opracowania, jak i atrakcyjną formę książki. (…) Warto nadmienić, że trud opracowywania i publikowania łacińskich inskrypcji, obecnych w wielu obiektach świeckich i sakralnych w całej Polsce, którego owocem jest niniejsza publikacja, podejmuje bardzo niewielu autorów, przeważnie historyków. (…) Książka Grzegorza Kotłowskiego i Elżbiety Starek będzie z pewnością wielką pomocą w pracy bibliotekarzy, filologów, historyków i historyków sztuki, a także umożliwi każdemu zwiedzającemu Bazylikę Mariacką w Gdańsku zapoznanie się z treścią znajdujących się w niej inskrypcji. Miło stwierdzić, że również w tym wypadku Exitus acta probat (Ovidius, Her. 2, 85).
 
Z recenzji dr Katarzyny Madejskiej (Res Historica XXXVII, 2014, s. 245-246): 
(…) Grzegorz Kotłowski i Elżbieta Starek we Wstępie książki zwracają uwagę na fakt, że inskrypcje rzadko stają się przedmiotem zainteresowania turystów – odstrasza ich język i niezrozumiałość przekazu. Aby zatem wyjść naprzeciw współczesnemu odbiorcy, Autorzy zdecydowali się przybliżyć treść inskrypcji rozlokowanych w przestrzeni gdańskiej Bazyliki Mariackiej, dodatkowo każdą z nich opatrując tłumaczeniem. (…) Niewątpliwie praca G. Kotłowskiego i E. Starek to pomoc dla przewodników wycieczek, nie zawsze z wykształcenia historyków, historyków sztuki czy filologów – dla których pismo, a i język napisów wielokrotnie stanowią obszar nieznany i tym samym pomijany.

 

 


 

  • Elżbieta Starek, Grzegorz Kotłowski, Łacińskie inskrypcje w kościołach Gdańska. Śródmieście, Pelplin 2015, ISBN 978-83-7823-636-8.

Kościoły Śródmieścia - inskrypcjeW kolejnej publikacji zatytułowanej Łacińskie inskrypcje w kościołach Gdańska. Śródmieście zostały opracowane, przetłumaczone i, podobnie jak w poprzedniej, zaopatrzone w życiorysy poświęconych im osób inskrypcje łacińskie z pozostałych kościołów Gdańska znajdujących się w obrębie Śródmieścia, a więc z kościołów pw. Bożego Ciała, św. Elżbiety, św. Katarzyny, św. Brygidy, św. Mikołaja, św. Jana, Św. Piotra i Pawła oraz Św. Trójcy. Tym razem jednak na warsztat zostały wzięte nie tylko inskrypcje łacińskie umieszczone na epitafiach, ale również na płytach nagrobnych, ołtarzach, organach etc. Zatem jak bogata i długa jest historia Gdańska możemy znaleźć tu napisy upamiętniające zacnych obywateli i uczonych jak Daniela Gralatha Starszego (1708-1767), Jana Heweliusza (1611-1687), Emanuela Davissona (1692-1743), profesorów Gdańskiego Gimnazjum Akademickiego, czyli Jana Mochingera (1603-1652), Bartłomieja Keckermanna (1572-1609), Henryka Möllera (1528-1567), Jana Piotra Titiusa (1619-1689), Gottlieba Wernsdorfa (1717-1774), kosmopolity Jana Bernarda Bonifacia (1517-1597), lekarzy i fizyków miejskich, Jana Ernesta Schefflera (1604-1673) i Jana Joachima Posseliusa (1574-1624), teologów protestanckich, Tomasza Moviusa (1543-1571), Jana Jakuba Kramera (1599-1659), Jana Hutzinga (1515-1607), Samuela Schelwiga (1643-1715) i wielu innych.        

Oprócz bibliografii, na końcu publikacji znajduje się Indeks miejscowości i Indeks urzędów oraz najczęściej stosowane skróty.

Z recenzji prof. Stanisława Stabryły (Symbolae Philologorum Posnanensium Graece et Latinae, XXVI/1, 2016, s. 185-188):
(…) Wypada poświęcić również uwagę filologicznej stronie książki Elżbiety Starek i Grzegorza Kotłowskiego. Nie ulega wątpliwości, że zarówno poprawne odczytanie, jak i przetłumaczenie wielu spośród tych inskrypcji wymagało wysokich kwalifikacji w zakresie epigrafiki łacińskiej, doskonałej znajomości języka łacińskiego oraz umiejętności oddawania ducha oryginałów w języku polskim. Wydaje się, że autorzy zdołali dobrze wykonać te zadania. Opracowana przez nich książka stanowi wartościowy dokument historyczny i literacki.

 


 

  • Elżbieta Starek, Grzegorz Kotłowski, Łacińskie inskrypcje w kościołach Warmii. Katedra we Fromborku, Pelplin 2017, ISBN 978-83-8127-025-0.

Katedra we Fromborku - inskrypcjeMonografia zatytułowana Łacińskie inskrypcje w kościołach Warmii. Katedra we Fromborku podobnie jak poprzednie może posłużyć naukowcom różnych specjalności, nie tylko filologom klasycznym, ale również historykom, historykom sztuki, jednym słowem wszystkim poświęcającym się badaniom nad dziejami i kulturą Warmii i Pomorza od XIV do XVIII wieku, czy dziejami kościoła katolickiego na Warmii. Zostały tu opracowane, uzupełnione, a często i po raz pierwszy przetłumaczone na język polski, inskrypcje łacińskie umieszczone na epitafiach, płytach nagrobnych, ołtarzach czy obrazach upamiętniające gospodarzy tego miejsca, czyli biskupów i kanoników warmińskich, z których wielu odegrało znaczącą rolę w dziejach nie tylko Warmii, ale i całej Rzeczypospolitej. Do takich osobistości, które spoczęły w murach tej świątyni, należeli m.in. biskupi, Szymon Rudnicki (1552-1621), Mikołaj Szyszkowski (1590-1643), Jan Stanisław Zbąski (1639-1697), Krzysztof Andrzej Jan Szembek (1680-1740) i Adam Stanisław Grabowski (1698-1766), czy niemal najsławniejszy z tutejszych kanoników, astronom Mikołaj Kopernik (1473-1543). Nie sposób wymienić tu jednak wszystkich kanoników, którzy pozostawili po sobie ślad w dziejach tego miejsca i naszej historii, a są pośród nich m.in. Bartłomiej z Boroszewa (1360-1426), Joachim Pastorius von Hirtenberg (1611-1682), Wawrzyniec Ludwik von Demuth (1616-1680), Tomasz Treter (1547-1610), Paweł (1548-1632) i Łukasz (1585-1651) Górniccy, Przecław Szemborowski (1586-1664) czy Stefan Sadorski (1581-1640).      

W końcowej części publikacji została umieszczona bibliografia oraz indeksy: Indeks biskupów warmińskich, kanoników fromborskich i wikariuszy katedralnych oraz Indeks miejscowości i najczęściej stosowanych skrótów.

Z recenzji wydawniczej prof. Lucyny Stankiewicz:

(…) Książka Elżbiety Starek i Grzegorza Kotłowskiego to niezwykłe kompendium wiedzy na temat losów ludzi zamieszkujących Warmię, Pomorze i całą Rzeczypospolitą. O ich życiu i działalności, nie tylko religijnej, świadczą umieszczone w katedrze fromborskiej liczne inskrypcje (m. in. epitafia, płyty nagrobne, napisy fundacyjne), które mogą zrozumieć i skomentować przede wszystkim filologowie klasyczni. Humaniści, mgr E. Starek (latynistka) i dr Grzegorz Kotłowski (hellenista), posiadający gruntowne wykształcenie w tym zakresie, podjęli się niezwykle trudnego zadania. Po przetłumaczeniu wszystkich napisów, a nawet często po zrekonstruowaniu ich treści, każdą z inskrypcji osadzili we właściwym kontekście czasowym, historycznym, społeczno-politycznym i naukowym. (…) Autorzy dowiedli również, że nie ma powodu zastanawiać się, czy łacina żyje, czy może już umarła.

 

 

 

Inskrypcje łacińskie Gdańska i Fromborka - wybrane fragmenty

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Jacek Pokrzywnicki
Treść wprowadzona przez: Jacek Pokrzywnicki
Ostatnia modyfikacja: wt., 06.02.2018 r., 14:34
Data publikacji: śr., 03.01.2018 r., 13:28