VIII Kongres Stowarzyszenia Germanistów Europy Środkowej (MGV) w Zagrzebiu / VIII. Kongress des Mitteleuropäischen Germanistenverbandes (MGV) in Zagreb

W dniach 17–19 września 2026 r. na Wydziale Kształcenia Nauczycieli Uniwersytetu w Zagrzebiu odbył się VIII Kongres Stowarzyszenia Germanistów Europy Środkowej (MGV) pod hasłem „Digitale Epochenwenden in Sprache, Kultur und Literatur: Herausforderungen für die Germanistik” („Cyfrowe przełomy epokowe w języku, kulturze i literaturze: wyzwania dla germanistyki”). W wydarzeniu wzięło udział ponad stu prelegentów z 18 krajów. Kongres stanowił forum międzynarodowej wymiany naukowej poświęconej przemianom współczesnego językoznawstwa, literaturoznawstwa, kulturoznawstwa i dydaktyki języka niemieckiego w kontekście postępującej cyfryzacji oraz rozwoju sztucznej inteligencji.

Instytut Filologii Germańskiej UG reprezentowały prof. UG dr hab. Eliza Szymańska oraz dr Marta Turska.

Prof. Eliza Szymańska przedstawiła referat zatytułowany „Ich lebe im Internet”. Zur Verschränkung von Digitalität und Postmigration in Mithu Sanyals Roman Identitti). Wystąpienie dotyczyło związków między dwiema istotnymi przemianami kształtującymi współczesną literaturę niemieckojęzyczną: cyfryzacją i postmigracją. Na przykładzie powieści Identitti z 2021 r. przedstawiono sposoby literackiego obrazowania procesów konstruowania tożsamości, negocjowania przynależności kulturowej oraz funkcjonowania jednostki w cyfrowej przestrzeni publicznej. Szczególną uwagę poświęcono dwóm funkcjom przestrzeni cyfrowych: ich znaczeniu dla indywidualnego samookreślenia oraz ich roli jako forum publicznych debat dotyczących tożsamości, pochodzenia i reprezentacji. Analiza objęła także formalną strukturę powieści, w której wpisy blogowe, posty i komentarze z mediów społecznościowych stanowią integralny element narracji. W referacie wskazano, że cyfrowość jest w utworze nie tylko tematem, lecz także zasadą organizującą jego poetykę. Przedstawione rozważania pozwoliły ukazać związki między perspektywą postmigracyjną i postdigitalną, a także nowe możliwości badania współczesnej literatury niemieckojęzycznej.

Dr Marta Turska wygłosiła referat zatytułowany Fish or Die. Zu Entlehnungen in der digital-schriftlichen Kommunikation. W wystąpieniu, nawiązując do tradycji puryzmu językowego sprzed około 140 lat, przeanalizowała współczesne, rozpowszechniane w przestrzeniach Internetu teksty związane z hamburską sceną kulinarną, zwracając szczególną uwagę na powszechność i różnorodność zapożyczeń leksykalnych. Na wnioski o regulacji, ciągłości i trwaniu języka pozwoliły licznie reprezentowane wśród nich leksemy pochodzenia obcego, które próbowano wyrugować z języka i zastąpić niemieckimi odpowiednikami już na przełomie XIX i XX wieku. Świadczy o tym ich obecność w opracowaniu Hermanna Dungera i Ernsta Lößnitzera „Deutsche Speisekarte. Verdeutschung der in der Küche und im Gasthofswesen gebräuchlichen entbehrlichen Fremdwörter. Mit einer ausführlichen Einleitung über das Fremdwort-Unwesen in der Küchen- und Gasthofsprache“ z serii „Verdeutschungsbücher des Allgemeinen Deutschen Sprachvereins”, wyd. 5 i 6. z roku 1915.

Vom 17. bis 19. September 2026 fand an der Fakultät für Lehrerbildung der Universität Zagreb der VIII. Kongress des Mitteleuropäischen Germanistenverbandes (MGV) unter dem Motto „Digitale Epochenwenden in Sprache, Kultur und Literatur: Herausforderungen für die Germanistik“ statt. An der Veranstaltung nahmen über hundert Referentinnen und Referenten aus 18 Ländern teil. Der Kongress bot ein Forum für den internationalen wissenschaftlichen Austausch über die Veränderungen in der gegenwärtigen Sprach-, Literatur- und Kulturwissenschaft sowie in der Didaktik des Deutschen vor dem Hintergrund der fortschreitenden Digitalisierung und der Entwicklung künstlicher Intelligenz.

Das Institut für Germanische Philologie der Universität Danzig war durch Prof. Eliza Szymańska und Dr. Marta Turska vertreten.

Prof. Eliza Szymańska hielt einen Vortrag mit dem Titel „Ich lebe im Internet“. Zur Verschränkung von Digitalität und Postmigration in Mithu Sanyals Roman Identitti. Im Mittelpunkt ihres Vortrags standen die Zusammenhänge zwischen zwei bedeutenden Transformationsprozessen, die die deutschsprachige Gegenwartsliteratur prägen: Digitalisierung und Postmigration. Am Beispiel des 2021 erschienenen Romans Identitti zeigte sie auf, wie Prozesse der Identitätskonstruktion, der Aushandlung kultureller Zugehörigkeit und der Positionierung des Individuums im digitalen öffentlichen Raum literarisch dargestellt werden. Besondere Aufmerksamkeit galt dabei zwei Funktionen digitaler Räume: ihrer Bedeutung für die individuelle Selbstbestimmung sowie ihrer Rolle als Forum öffentlicher Debatten über Identität, Herkunft und Repräsentation. Die Analyse bezog auch die formale Struktur des Romans ein, in dem Blogeinträge, Posts und Kommentare aus sozialen Medien einen integralen Bestandteil der Erzählung bilden. Im Vortrag wurde herausgearbeitet, dass Digitalität im Roman nicht nur ein Thema darstellt, sondern zugleich ein grundlegendes Gestaltungsprinzip seiner Poetik bildet. Die vorgestellten Überlegungen verdeutlichten die Zusammenhänge zwischen postmigrantischen und postdigitalen Perspektiven und eröffneten neue Möglichkeiten für die Erforschung der deutschsprachigen Gegenwartsliteratur.

Dr. Marta Turska hielt einen Vortrag mit dem Titel Fish or Die. Zu Entlehnungen in der digital-schriftlichen Kommunikation. Anknüpfend an die Tradition des Sprachpurismus vor etwa 140 Jahren analysierte sie zeitgenössische, im Internet verbreitete Texte aus der Hamburger Gastronomieszene und richtete dabei ihr besonderes Augenmerk auf die Häufigkeit und Vielfalt lexikalischer Entlehnungen. Die zahlreichen darin vorkommenden Lexeme fremdsprachlicher Herkunft, die bereits um die Wende vom 19. zum 20. Jahrhundert aus dem deutschen Sprachgebrauch verdrängt und durch deutsche Entsprechungen ersetzt werden sollten, ermöglichten Rückschlüsse auf Sprachregulierung, Sprachkontinuität und Sprachbeständigkeit. Davon zeugt ihre Aufnahme in die von Hermann Dunger und Ernst Lößnitzer verfasste Publikation „Deutsche Speisekarte. Verdeutschung der in der Küche und im Gasthofswesen gebräuchlichen entbehrlichen Fremdwörter. Mit einer ausführlichen Einleitung über das Fremdwort-Unwesen in der Küchen- und Gasthofsprache“, die 1915 als fünfte und sechste Auflage in der Reihe „Verdeutschungsbücher des Allgemeinen Deutschen Sprachvereins“ erschien.