Monografie

Stec Wanda, 2025, Nazewnictwo roślin leczniczych: onomazjologiczne modele nominacji językowej w binominalnych nazwach gatunków roślin w językach polskim i rosyjskim w porównaniu z łacińską nomenklaturą naukową, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 502 ss. (32 ark. wyd.), ISBN 978-83-8206-645-6.

Monografia naukowa w dyscyplinie językoznawstwo przedstawia rezultaty wieloletnich badań autorki nad nominacją językową roślin o przeznaczeniu leczniczym. W pracy analizowane są oficjalne nazwy gatunków roślin w trzech językach naturalnych – dwóch słowiańskich (polskim i rosyjskim) oraz w języku łacińskim, będącym współcześnie językiem martwym, niemniej mającym fundamentalne znaczenie w terminologii i nomenklaturze botanicznej. Tematyka została przedstawiona w ujęciu konfrontatywnym i w kontekście semantycznym. Dzięki temu możliwe było ujawnienie podobieństw, zbieżności albo odrębności nomenów. Przeprowadzone badanie dotyczy obecnego stanu nazewnictwa botanicznego. Język stanowi odbicie kultury porozumiewającego się nim narodu, co jest dostrzegalne przede wszystkim w słownictwie i we frazeologii. Między nazwami wernakularnymi polskimi a rosyjskimi występują zarówno podobieństwa, jak i różnice o charakterze znaczeniowym oraz językowo-kulturowym, wynikające z odmiennych systemów pojęciowych obu języków. Różne zakresy odpowiedniości formalno-semantycznej można zauważyć także wobec będących ich pierwowzorem łacińskich nazw systematycznych. Rezultaty badania mają znaczenie interdyscyplinarne.

https://wydawnictwo.ug.edu.pl/produkt/nazewnictwo-roslin-leczniczych/

Кананович Т., 2022, Научный текст в сопоставительном аспекте. Модели предложений и текстовая категория персональности/ имперсональности в русских и польских научных текстах гуманитарной направленности, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. 283 s. ISBN: 978-83-8206-449-0.

Monografia wpisuje się w szeroki nurt badań z zakresu lingwistyki i stylistyki tekstu, kontynuując od dawna rozwijany zarówno w stylistyce polskiej, jak i rosyjskiej wątek składni stylistycznej. Podstawę opisu składniowego w odniesieniu do polskich i rosyjskich tekstów naukowych stanowią w pracy system modeli zdaniowych (strukturalno-semantycznych typów zdań) oraz tekstowa kategoria personalności/ impersonalności. Narzędzia te pozwalają nie tylko opisać teksty naukowe stworzone w ramach różnych tradycji kulturowo-językowych (tu: polskiej i rosyjskiej), ale też porównać je pod względem realizacji danych jednostek badawczych, umożliwiając zweryfikowanie głównej hipotezy badawczej, która brzmi następująco: tworzenie tekstów i ich gramatyczno-semantyczna organizacja są uwarunkowane dyskursywnie i kulturowo.

Magdalena Jaszczewska, Polskie i rosyjskie paremie kalendarzowe w aspekcie kulturowym, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2018.

Paremie kalendarzowe stanowią swoisty kod kulturowy, na którego podstawie możemy chociażby fragmentarycznie zrekonstruować kulturę materialną (poprzez odwołanie się do leksyki zawartej w przysłowiach, powiedzeniach i jednostkach frazeologicznych nawiązującej często do rzeczywistości wieków wcześniejszych) i duchową Polaków, Rosjan, ale także i innych narodowości.

Niniejsza monografia ma za zadanie między innymi pomóc (nie tylko specjalistom, ale i przeciętnym użytkownikom języka polskiego i rosyjskiego) w rozkodowaniu pewnych treści zawartych w paremiach, które w niezwykle lapidarnej formie odzwierciedlają częstokroć cały zespół obrzędów (charakterystycznych przede wszystkim dla chłopstwa polskiego i rosyjskiego, choć pewne ich echa znajdziemy także w pozostałych paremiach i obrzędach europejskich), pełniąc w przeszłości zarazem funkcję narzędzia transmisji kultury ludowej.

Ewa Konefał, Przekładoznawstwo rosyjskie. Tom 1. Autoreferaty dysertacji 1937-2015, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2016, ss. 370.

Spis treści
 

W monografii został zaprezentowany dorobek z zakresu badań nad przekładem zgromadzony w postaci autoreferatów dysertacji kandydackich i doktorskich przedłożonych do obrony na terenie byłego ZSRR oraz obszarze postradzieckim od momentu konstytuowania się rosyjskiej nauki o przekładzie do roku 2015. Zebrane dokumenty sytuujące się w ramach różnych dziedzin naukowych (nie tylko macierzystych dla przekładoznawstwa nauk filologicznych, lecz także odległych nauk matematycznych i technicznych, filozofii, pedagogiki, psychologii, historii, kulturoznawstwa, prawa, nauk o sztuce, medycyny (!), bibliotekoznawstwa, bibliografoznawstwa i bibliologii) łączy, poza językiem publikacji, wspólny obiekt zainteresowań. Jest nim przekład, rozumiany bardzo szeroko – i jako byt materialny powstały w wyniku działalności translatorskiej i jako proces w całej swej złożoności, oglądany z wielu perspektyw i z zastosowniem różnorodnych narzędzi badawczych.

Зоя Новоженова, Русское глагольное предложение. Структура и семантика, Ленанд, URSS, Москва, 2016, 260 С.   

Monografia poświęcona jest opisowi zdania czasownikowego z takim uwzględnieniem zrozumienia procesów językowych w składni języka rosyjskiego,  które przedstawia nauka klasyczna i współczesna. To pozwoliło autorce wyszczególnić, usystematyzować i opisać najważniejsze prawidłowości budowy zdania czasownikowego poprzez takie funkcje czasownika, jak predykatywno-propozycyjna, aktualizacyjna, łącząca i prognozująca.  Badając różne kombinacje tych funkcji, autorka dochodzi do wniosku, że czasownik może występować w zdaniu jako predykat, modyfikator, eksplikator, aktualizator, kompensator i  łącznik. W monografii zaproponowano także systematyzację strukturalno-semantycznych typów zdań czasownikowych na podstawie pola.  Książka przeznaczona jest dla filologów, specjalistów w dziedzinie gramatyki i semantyki języka rosyjskiego, studentów i doktorantów wydziałów filologicznych, a także wszystkich, którzy interesują się zagadnieniami składni współczesnego języka rosyjskiego.

Alicja Pstyga, Przekład w komunikowaniu medialnym. Wybrane zagadnienia na podstawie polskich przekładów rosyjskich tekstów prasowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2013

Jedną z form komunikacji międzykulturowej jest przekład, często bowiem obca rzeczywistość jest obecna w mediach w postaci tekstów powstających w wyniku tłumaczenia. Niniejsza publikacja przedstawia w sposób usystematyzowany wybrane zagadnienia związane z przekładem tekstów medialnych w zakresie relacji rosyjsko-polskich. Jednakże wielość problemów przekładowych oraz znaczna różnorodność gatunkowa i zróżnicowanie tematyczne tekstów prasowych, które mogą jednocześnie ilustrować określony problem, a zarazem same mogą stać się podstawą do rozpatrzenia kolejnych problemów, sprawia, że nie można przewidzieć indywidualnych decyzji tłumacza, odtwarzającego zastana rzeczywistość tekstową dla odbiorcy o zdecydowanie różnym – w porównaniu z odbiorcą oryginału – doświadczeniu.

Alicja Pstyga, Słowotwórcza kategoria negacji. Prefiksalne negatywa rzeczownikowe we współczesnym języku polskim i rosyjskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2010

Negacja jako uniwersalna kategoria pojęciowa realizuje się w języku poprzez określone wykładniki. Język rosyjski oraz polski dysponują odpowiednimi środkami służącymi wyrażaniu negacji na różnych poziomach języka. Zaproponowany temat zawęża pole obserwacji do jednego z wymiarów pojęciowej kategorii negacji – do kategorii słowotwórczej i wykładników morfologicznych na poziomie leksykalnym. Rzeczownikowe negatywa prefiksalne współczesnego języka rosyjskiego i polskiego jako struktury słowotwórcze zawierające prefiksalne wykładniki negacji stanowią z kolei pewien obszar słowotwórczej kategorii negacji. 

Słowotwórcza kategoria negacji rozpatrywana w perspektywie kognitywnej tworzy pole, które obejmuje siatkę krzyżujących się relacji semantycznych (sprzeczność, przeciwieństwo, zaprzeczenie, brak itp.), powiązanych przez  podobieństwo i wspólne cechy definicyjne. Ma też ona swą strukturę, a składające się na nią konstrukcje językowe nie są równorzędne.

Przeprowadzone badania porównawcze w zakresie rosyjskich i polskich prefiksalnych negatywów rzeczownikowych dowodzą, że należy ujmować je w ramach podobieństw struktur leksykalnych, procesów słowotwórczych, wynikających z pokrewieństwa genetycznego obu języków i z podobieństwa systemów językowych, oraz językowych obrazów świata, opartych na podstawowym modelu kognitywnym, który odwołuje się do wspólnego ludzkiego doświadczenia. W ich interpretacji należy jednak uwzględnić te zwyczaje językowe, aktualne potrzeby komunikacyjne i nazewnicze poszczególnych społeczności językowych, w których znajdują odzwierciedlenie właściwe każdemu językowi relacje semantyczne i sieci skojarzeniowe.

Alicja Pstyga, Nowe słownictwo rosyjskie: struktura formalna i semantyczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1994

Alicja Pstyga. PRZEKŁAD W KOMUNIKOWANIU MEDIALNYM – PERSPEKTYWA AKSJOLOGICZNA (NA PRZYKŁADZIE ROSYJSKO-POLSKICH KONFRONTACJI PRZEKŁADOWYCH W DYSKURSIE PRASOWYM)

Monografia dotyczy zagadnień komunikacji przekładowej w dyskursie medialnym. Nawiązując do wydanego w 2013 roku opracowania, autorka przedstawia w niej złożoną problematykę wartościowania w relacjach międzytekstowych.

Wymiar aksjologiczny przekładu tekstów medialnych skłania do rozważań i oceny stopnia odtworzenia medialnej rzeczywistości tekstowej i jej wartościowania w tekście przełożonym. Z tego punktu widzenia sam wybór tekstu do tłumaczenia okazuje się znaczący, wiąże się z selekcją i wartościowaniem informacji. Takie ujęcia wymaga analizy i całościowego spojrzenia na relacje w przestrzeni międzytekstowej, włączając również inne elementy struktury tekstu (w ramach multimodalności), które wpływają na wymiar aksjologiczny całego komunikatu, ujawniając przy tym stopień symetrii między oryginałem a przekładem.

Materiał badawczy stanowi korpus rosyjskojęzycznych tekstów medialnych i ich przekładów na język polski.