Studium Humanitatis - opis kierunku | Wydział Filologiczny

Studium Humanitatis - opis kierunku

Studium Humanitatis – Tradycje Cywilizacji Europejskiej

 

Opis kierunku

„Kto chce być wychowawcą narodu, ten musi dążyć do udostępnienia mu dzieł geniuszów, bo tylko ten, który je zna choć w części, wie, czym jest życie prawdziwe! ...”

(Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne, Kraków 2011, s. 200)

 

Nazwa

Pierwszy, łaciński, człon nazwy pochodzi od Marka Tulliusza Cycerona (Pro Murena 61; Pro Archia 3), najznakomitszego mówcy rzymskiego, znawcy greckiej filozofii i wielkiego prawodawcy europejskiej edukacji. Zamknął Cyceron w tym pojęciu i – szerzej – w swoim rozumieniu wykształcenia  z jednej strony takie dyscypliny, jak filozofia i literatura, w której szczególnie wyróżnił poezję i historię,   z drugiej – koncepcję człowieka, który pod wpływem tych właśnie nauk staje się „ludzkim”, uczy się umiarkowania, współczucia, przebaczenia („viri boni esse misereri”, Pro Mur. 63), zdobywa kulturę języka i zachowania, ale też kształtuje w sobie  dzielność  i postawę służby dla innych i dla państwa.

Nazwę i ideę podjęli w XV w. włoscy humaniści, ucząc w swych szkołach historii, filozofii moralnej  i przede wszystkim poezji;  ci wielbiciele literatury dokonali jednak ważnego przełomu w estetyce i w koncepcji człowieka-twórcy:  zrównali niemal malarza czy rzeźbiarza z poetą i z poezją sztuki plastyczne, choć nie uczynili z nich przedmiotu nauczania.

Słowa-klucze:  człowiek, antyk grecko-rzymski, chrześcijaństwo, tradycja, Europa.

Koncepcja kierunku

W dziedzinie humanistyki nasila się dziś proces specjalizacji, zarówno w badaniach naukowych, jak i w systemie edukacji. Z jednej strony dawne tzw. specjalności, wpisane kiedyś w ramy szerokiego programu studiów, stają się teraz samodzielnymi kierunkami, z drugiej – dominuje  tendencja do chyba nadmiernego koncentrowania uwagi na świecie współczesnym, a marginalizowania przeszłości.  W tej sytuacji pożądana wydaje się ponowna próba integracji wiedzy humanistycznej.

Zapewne zamiar taki w ujęciu absolutnie całościowym, globalnym byłby nierealny, ale może się on powieść w odniesieniu do jednego kontynentu – Europy. Nie ulega przecież wątpliwości, że mimo wszystkich odmienności geopolitycznych, historycznych, językowych i kulturowych, jakimi różnią się tworzące Europę narody i państwa, stanowi ona pewną cywilizacyjną całość.  Spoiwem, które ukształtowało jedność Europy, była przekazana przez Rzym nowym narodom europejskim tradycja kultury grecko-rzymskiej oraz tradycja chrześcijańska, to na tych dwóch nurtach najpierw zmagających się ze sobą, a później przez wieki współistniejących i wzajemnie na siebie oddziałujących zbudowany został europejski świat wartości  i europejska wizja człowieka.

Poznanie tej tradycji, a więc zrozumienie tego, czym jest Europa, wymaga objęcia spojrzeniem i długiego okresu czasu, i szerokiego spektrum zjawisk kulturowych. Dlatego w programie nowego kierunku staramy się po pierwsze trzymać starej, prostej, ale logicznej zasady sformułowanej np. w Kronice Galla, by iść  od korzenia ku gałęzi drzewa („ut per radicem ad ramum arboris ascendamus”), tzn. w naszym przypadku od starożytności ku czasom nowożytnym; po drugie zaś chcemy dać studentom możliwość poznawania różnych dyscyplin, przede wszystkim historii i nauki o literaturze, ale także np. historii sztuki czy dziejów filozofii.

Naturalnie nie da się przedstawić studentom całego bogactwa faktograficznego, ale można na przykładzie wybranych zagadnień ukazać im antyczne początki i późniejsze kontynuacje, np. rozwój gatunków literackich, przemiany systemów społecznych i politycznych czy różnorodne starożytne koncepcje etyczne i powroty do nich w czasach nowożytnych, w ujęciu zaś synchronicznym np. oddziaływanie warunków społeczno-politycznych na literaturę czy sztukę, wpływ instytucji religijnych na edukację czy gospodarkę i wzajemne inspiracje między sztuką, literaturą, religią, filozofią, polityką.

Można też – i temu  celowi służy utworzenie dwóch specjalności: filologicznej i historycznej  – wprowadzić studentów w warsztat badawczy historyka i historyka sztuki lub literaturoznawcy.  Łączenie różnych dyscyplin rozwija ten warsztat badawczy, pozwala ogarnąć całą złożoność zjawisk kultury i ich wzajemne zależności, rozszerza możliwość z jednej strony interpretowania źródeł, z drugiej interpretowania dzieł literackich czy dzieł sztuk plastycznych.  Dzieło literackie może być przecież źródłem historycznym, naukowe dzieło historyczne zaś dziełem literackim, dzieła sztuki inspirują literaturę i odwrotnie, literatura piękna może być narzędziem politycznej propagandy, oddziaływać więc na społeczeństwo, ale trzeba umieć wpisać ją w kontekst historyczny.

Chcielibyśmy również poprzez poznawanie literatury, historii, filozofii, sztuki, podstaw socjologii i ekonomii czy kultury obyczajowej  zaproponować studentom refleksję nad istotą człowieczeństwa, nad tym, czym jest człowiek, zarówno w aspekcie jednostkowym, jak społecznym, człowiek-twórca i człowiek-odbiorca, znowu jako jednostka i jako zbiorowość czy jako jednostka uwikłana w określone sytuacje społeczno-polityczne. Epoka współczesna fascynuje się rozwojem, zmianą, nowością, odsuwa natomiast w cień fakt, że mimo wszystkich osiągnięć technicznych człowiek jest w swej istocie taki sam, ma podobne potrzeby, pragnienia, radości i lęki, stoi ciągle - jak przed wiekami - wobec  problemów, które niesie np. samotność, cierpienie fizyczne czy psychiczne,  niesprawiedliwość, krzywda ze strony jednostki czy państwa, śmierć, niewola, wojna, groza przyrody.  I te same popełnia błędy.

Konkretny cel kształcenia

Tak pomyślane trzyletnie studia I stopnia dadzą absolwentom doskonałe przygotowanie do kontynuowania studiów w zakresie wszystkich dyscyplin humanistycznych, społecznych, także np. muzykologii, teologii czy nauk prawnych. Pozwolą im również znaleźć zatrudnienie we wszystkich instytucjach związanych z badaniem, tworzeniem i upowszechnianiem kultury.

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Jacek Pokrzywnicki
Treść wprowadzona przez: Jacek Pokrzywnicki
Ostatnia modyfikacja: pt., 20.02.2015 r., 10:49
Data publikacji: pt., 20.02.2015 r., 10:48