fbpx Wymowa | Wydział Filologiczny

Jesteś tutaj

Wymowa

Jak należy wymawiać cząstkę „quasi” w „quasi-cytat”?

Quasi występuje w języku polskim w dwu funkcjach. Jako wyraz pełni rolę przysłówka i oznacza „jakby, rzekomo, pozornie, prawie, niemal jak”. Może to też być – jak w przykładzie, o którym mowa w pytaniu – „pierwszy człon wyrazów złożonych tworzący nazwy i określenia osób, rzeczy lub zjawisk, które są czymś tylko pozornie lub nie są tym w ogóle”.
W obu tych użyciach quasi pochodzi z łaciny i według Słownika poprawnej polszczyzny PWN powinno się ją wymawiać następująco: [kwaz-i].

Kamila Żabik

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Importer Importowicz
Treść wprowadzona przez: Importer Importowicz
Ostatnia modyfikacja: śr., 26.02.2014 r., 12:48
Data publikacji: czw., 08.10.2009 r., 18:57

Jak poprawnie wymawia się słowo „aquapark”?

Słowo to należy wymawiać akwapark (tak jak wymawiamy rzeczowniki akwarium, akwarela, akwedukt i inne wyrazy, które zawierają cząstkę akwa‑). Taką informację podaje Słownik języka polskiego PWN (2006) i Słownik spolszczeń i zapożyczeń PWN (2007).
Wyraz ten możemy również przetłumaczyć na język polski i mówić po prostu park wodny.

Elżbieta Matwiejczyk

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Importer Importowicz
Treść wprowadzona przez: Importer Importowicz
Ostatnia modyfikacja: śr., 26.02.2014 r., 12:48
Data publikacji: wt., 04.08.2009 r., 0:00

Która forma jest poprawna: „ekskrementy” czy „ekskramenty”?

Mimo tego, że stosunkowo często można usłyszeć formę ekskramenty, poprawną postacią tego wyrazu jest forma ekskrementy.
Rzeczownik ekskrementy ‘odchody ludzkie lub zwierzęce, np. kał, mocz’ zanotowany został m.in. w Słowniku wyrazów obcych PWN (2008) z informacją, że pochodzi ono od łacińskiego wyrazu excrementa (lm). Jak widać, słowo to zostało zaczerpnięte przez polszczyznę z języka łacińskiego w formie niezmienionej, poza dostosowaniem do zasad polskiej pisowni i fleksji, więc w jego rdzeniu nie powinna się pojawiać zamiast litery e litera a. Być może źródłem pomyłki jest zasłyszana forma łacińska i jej zwracająca uwagę nietypowa końcówka liczby mnogiej ‑a, którą drogą skojarzenia, swoistego upodobnienia na odległość, przeniesiono do rdzenia wyrazu. Może być to również efekt swoistego rozpodobnienia, gdyż w czterosylabowej formie ekskrementy samogłoska e powtarza się aż trzy razy.

Adriana Wrzyszcz

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Importer Importowicz
Treść wprowadzona przez: Importer Importowicz
Ostatnia modyfikacja: śr., 26.02.2014 r., 12:48
Data publikacji: wt., 04.08.2009 r., 0:00

Czy formę „Fryderyka” (dopełniacz imienia „Fryderyk”) należy akcentować na trzeciej sylabie od końca?

Zdecydowana większość polskich wyrazów ma akcent na drugiej sylabie od końca. Jest tak również w przypadku imienia Fry-de-ryk. Należy jednak zaznaczyć, że – jak podaje Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego (Warszawa 2006) – dopuszczalne jest również akcentowanie formy mianownika tego imienia w następujący sposób: Fry-de-ryk. Taki wyjątkowy akcent imię Fryderyk ma jednak tylko w mianowniku.
Zakończenie formy dopełniacza imienia Fryderyk na ‑yka może powodować u niektórych osób chęć akcentowania tego wyrazu na trzecią sylabę od końca. Takie postępowanie byłoby niezgodne z normą wzorcową języka polskiego. Formę Fryderyka (dopełniacz imienia Fryderyk) należy akcentować na drugą sylabę od końca: Fry-de-ry-ka. Na drugą sylabę od końca akcent pada również w pozostałych formach przypadków zależnych tego imienia.

Aleksandra Zaborska

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Importer Importowicz
Treść wprowadzona przez: Importer Importowicz
Ostatnia modyfikacja: śr., 26.02.2014 r., 12:48
Data publikacji: wt., 04.08.2009 r., 0:00

Jak poprawnie akcentować formę „kanonika” (dopełniacz rzeczownika „kanonik”)?

Rzeczownik kanonik – według słowników wyrazów obcych i słowników języka polskiego – należy do wyrazów zapożyczonych z łaciny (lub za jej pośrednictwem). Nie jest on jednak ani rzeczownikiem zakończonym w mianowniku liczby pojedynczej na ‑ika/‑yka, ani zakończoną w mianowniku liczby pojedynczej na ‑ik/-yk nazwą osoby związanej z dyscypliną o nazwie zakończonej w mianowniku liczby pojedynczej na ‑ika/-yka (nie istnieje przecież w języku polskim rzeczownik, którego mianownik liczby pojedynczej ma formę kanonika), dlatego – zgodnie z regułą zapisaną m.in. w Słowniku poprawnej polszczyzny PWN – nawet według normy wzorcowej nie akcentujemy go na trzeciej sylabie od końca.
Mimo obcego pochodzenia wyrazu kanonik w formie dopełniacza liczby pojedynczej powinien być zatem akcentowany, podobnie jak zdecydowana większość polskich wyrazów, na drugą sylabę od końca. Jest to tzw. akcent paroksytoniczny.

Iwona Kubiak

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Importer Importowicz
Treść wprowadzona przez: Importer Importowicz
Ostatnia modyfikacja: śr., 26.02.2014 r., 12:48
Data publikacji: wt., 04.08.2009 r., 0:00

Jak należy poprawnie akcentować wyraz „narkotyki”?

Słowo narkotyk ma korzenie sięgające starożytności. Wyraz ten trafił do polszczyzny z języka greckiego przez łacinę. Terminy narke, narcoticusnarcosis oznaczały w starożytności ‘oszołomienie, odurzenie’. Dziś słowem narkotyki określamy środki odurzające. Są to związki chemiczne (przede wszystkim pochodzenia roślinnego, choć mogą też być syntetyczne), które powodują u człowieka obniżenie pobudliwości ośrodkowego układu nerwowego, a zwłaszcza kory mózgowej.
W wyrazie narkotyki, jak w większości wyrazów polskich, akcent pada na przedostatnią sylabę wyrazu (jest to tzw. akcent paroksytoniczny).
Obce pochodzenie wyrazu nie ma w tym wypadku wpływu na sposób jego akcentowania. Na trzecią sylabę od końca akcent pada tradycyjnie tylko w tych rzeczownikach pochodzenia łacińskiego, które są w mianowniku liczby pojedynczej zakończone na ‑ika/-yka, oraz w określeniach osób związanych z dyscyplinami o nazwach kończących się na ‑ika/-yka, które same w mianowniku liczby pojedynczej zakończone są na ‑ik/-yk, np. (ta) geofizyka(tego) geofizyka, (ta) gramatyka(tego) gramatyka, (ta) cybernetyka(tego) cybernetyka (przy czym na trzeciej sylabie od końca akcentujemy te wyrazy tylko w dopełniaczu liczby pojedynczej oraz w tych wszystkich formach fleksyjnych, które są mu równe co do liczby sylab, np. geofizyki, geofizyce, geofizykach, geofizykom, ale: geofizykowi, geofizykami). Wyraz narkotyki nie należy do tej grupy, dlatego opisane wyżej odstępstwo od ogólnej reguły nie ma do niego zastosowania.
Bezpośrednią informację na temat akcentu w tym wyrazie można znaleźć w Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny pod redakcją Andrzeja Markowskiego z 2006 roku, por.: „[wym. narkotyki, nie narkotyki]”.

Dorota Natalia Gorzka

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Importer Importowicz
Treść wprowadzona przez: Importer Importowicz
Ostatnia modyfikacja: śr., 26.02.2014 r., 12:48
Data publikacji: wt., 04.08.2009 r., 0:00