fbpx Pozostałe uzgodnienia składniowe | Wydział Filologiczny

Pozostałe uzgodnienia składniowe | Wydział Filologiczny

Czy spójniki „zanim” i „nim” znaczą to samo?

Spójniki zanimnim są w słownikach języka polskiego definiowane tak samo. Na przykład według Uniwersalnego słownika języka polskiego (Warszawa 2003) spójniki te komunikują, że zdarzenie, o którym mowa w zdaniu nadrzędnym, nastąpiło albo nastąpi przed zdarzeniem, o którym mowa w zdaniu podrzędnym. Spójniki te są zatem synonimami. Istnieje jednak między nimi różnica stylistyczna. Uniwersalny słownik języka polskiego poprzedza definicję spójnika nim kwalifikatorem książk. (książkowe), natomiast spójnika zanim nie opatruje żadnym kwalifikatorem.

Milena Starczewska
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 13.06.2015 r., 19:07
Data publikacji: sob., 13.06.2015 r., 19:07

Która forma jest poprawna: „życzyć sobie czekoladki” czy „życzyć sobie czekoladkę”?

Jak podaje Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego (Warszawa 1999), czasownik życzyć sobie ‘chcieć, żądać czegoś’ ma schemat łączliwości: ktoś życzy sobie czegoś (nie: coś), dlatego poprawna jest forma z dopełniaczem: życzyć sobie czekoladki.

Julia Zarębska
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 13.06.2015 r., 17:33
Data publikacji: pt., 12.06.2015 r., 21:36

Która forma jest poprawna: „wniosek o wynagrodzenie nadzorcę” czy „wniosek o wynagrodzenie nadzorcy”?

Poprawna forma to wniosek o wynagrodzenie nadzorcy. Rzeczownik wynagrodzenie wymaga dopełniacza, a więc formy nadzorcy. Formy biernika nadzorcę wymaga czasownik wynagrodzić.

Szymon Kołoda

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pt., 12.06.2015 r., 21:35
Data publikacji: pt., 12.06.2015 r., 21:35

Jak należy mówić: „wiele kandydatów” czy „wielu kandydatów”?

Poprawna forma to wielu kandydatów. Kandydat jest rzeczownikiem męskoosobowym i wymaga męskoosobowej formy zaimka, a tą jest wielu, por. np. wielu mężczyzn, wielu profesorów, wielu  rolników, wielu odkrywców. Forma wiele łączy się natomiast z rzeczownikami niemęskoosobowymi, np. wiele kandydatek, wiele słoni, wiele stołów, wiele okien.

Szymon Kołoda
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pt., 12.06.2015 r., 21:34
Data publikacji: pt., 12.06.2015 r., 21:34

Mówimy „używać preparat” czy „używać preparatu”?

Poprawnie mówimy używać preparatu, ponieważ czasownik używać wymaga dopełniacza:  kogo? czego? – preparatu.

Aleksandra Kopczyńska

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pt., 12.06.2015 r., 21:33
Data publikacji: pt., 12.06.2015 r., 21:33

Jak mówimy: „półtora godziny” czy „półtorej godziny”?

Poprawna forma to półtorej godziny. We współczesnej polszczyźnie stosowane są obie formy tego liczebnika, ale ich użycie zależy od rodzaju rzeczownika. Półtora łączy się z rzeczownikami rodzaju męskiego i nijakiego, a półtorej z rzeczownikami rodzaju żeńskiego, do których należy godzina.

Szymon Kołoda

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pt., 12.06.2015 r., 21:32
Data publikacji: pt., 12.06.2015 r., 21:32

Jak przeczytać sumę: „204.509 zł”: „złote” czy „złotych”?

Poprawna forma to dwieście cztery tysiące pięćset dziewięć złotych. Forma rzeczownika złoty zależy od ostatniego członu liczebnika: dwa tysiące dwa złote jak dwa złote, pięćset trzy złote jak trzy złote, ale pięć tysięcy sześć złotych jak sześć złotychdwieście cztery tysiące pięćset dziewięć złotych jak dziewięć złotych.

Szymon Kołoda

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pt., 12.06.2015 r., 21:31
Data publikacji: pt., 12.06.2015 r., 21:31

Czy poprawny jest termin historyczny „średniowieczna i nowożytna historia kultury materialnej”?

Mam skromne pytanie o poprawność terminu: średniowieczna i nowożytna historia kultury materialnej. Może się zagalopowałem, ale taki termin sformułowałem przez analogię do innych nauk historycznych: archeologia średniowieczna (głównie w tytule podstawowej książki profesora Stanisława Tabaczyńskiego, „Archeologia średniowieczna. problemy. Źródła. Metody. Cele badawcze”, Wrocław 1987), numizmatyka średniowieczna (nauka zajmująca się monetami średniowiecznymi), średniowieczna kampanologia historyczna (nauka zajmująca się dzwonami średniowiecznymi), chronologia średniowieczna, archeologia antyczna (nauka zajmująca się antykiem), wreszcie historia średniowieczna (jako nauka, która zajmuje się dziejami średniowiecznymi). W języku historycznym przyjęta jest jednak (od dawna przeze mnie stosowana) formuła: historia kultury materialnej średniowiecza i nowożytności. Ale coś mnie podkusiło i posłużyłem się nagle terminem podanym powyżej. Trochę zauroczyłem się tytułem: A. Pawlowskiego, Ueber die theoretischen Grundlagen zum Studium der mittelalterlichen und modernen Numismatik.

 

Z jednej strony sformułowanie historia kultury materialnej średniowiecza i nowożytności wydaje się bardziej jednoznaczne: nie pozostawia ani cienia wątpliwości, że średniowiecze i nowożytność to okresy będące tu obiektem badań i opisu, a nie okresem, w którym prowadzono badania. Z drugiej strony ta druga możliwość rozumienia wyrażenia średniowieczna i nowożytna historia kultury materialnej jest raczej teoretyczna i nie sądzę, by rzeczywiście użycie tego sformułowania groziło nieporozumieniem, bo doświadczenie językowe, które dobrze ilustrują podane przez Pana Profesora przykłady terminów historycznych,  podpowiada nam właściwe znaczenie. Ponadto wyrażenie średniowieczna i nowożytna historia kultury materialnej może się podobać ze względu na symetryczny rozkład przymiotników po obu stronach określanych rzeczowników.
Nie sądzę zatem, by termin średniowieczna i nowożytna historia kultury materialnej był niepoprawny, choć termin historia kultury materialnej średniowiecza i nowożytności jest jednak bardziej jednoznaczny.

Ewa Rogowska-Cybulska

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: wt., 02.06.2015 r., 17:44
Data publikacji: wt., 02.06.2015 r., 17:44

Czy poprawne jest zdanie: „To chłopaczysko mnie strasznie denerwuje”?

Jak podaje Słownik poprawnej polszczyzny w oprac. Lidii Drabik i Elżbiety Sobol (Warszawa 2006), użycie zaimka ten w odniesieniu do rzeczownika chłopaczysko jest poprawne, ale poprawne jest też użycie zaimka to. Zastosowanie zaimka to wzmacnia zabarwienie ekspresywne, co mogłoby być w tym zdaniu użyteczne, gdyż podkreślałoby dodatkowo fakt, że chłopaczysko denerwuje, i to strasznie.

Aleksandra Sieradzka

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: wt., 02.06.2015 r., 17:43
Data publikacji: wt., 02.06.2015 r., 17:43

Która forma jest poprawna: „Na niebie zaświecił nagle milion przepięknych gwiazd” czy „Na niebie zaświeciło nagle milion przepięknych gwiazd”?

Poprawne są obie formy, i ta z czasownikiem w formie rodzaju męskiego, i ta z czasownikiem w formie rodzaju nijakiego.

Wynika to z zasad stosowania w zdaniach liczebników głównych tysiąc, milion, miliardbilion. Jak podaje Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego, „w większości kontekstów charakteryzuje je typowa składnia liczebnikowa, tzn. orzeczenie w lp, a w czasie przeszłym i trybie warunkowym – w rodzaju nijakim, np. Tysiąc osób pielgrzymowało do sanktuarium”. Zgodnie z tą zasadą poprawne jest zdanie Na niebie zaświeciło nagle milion przepięknych gwiazd.

Ten sam słownik dodaje jednak, że odstępstwa od tej reguły możliwe są m.in. w przypadku, gdy orzeczenie występuje przed rzeczownikiem, a taka sytuacja zachodzi właśnie w przytoczonym wypowiedzeniu. A zatem zdanie Na niebie zaświecił nagle milion przepięknych gwiazd również jest poprawne.

Paweł Wysocki
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pon., 25.05.2015 r., 23:42
Data publikacji: pon., 25.05.2015 r., 23:42

Strony