fbpx Pozostałe uzgodnienia składniowe | Wydział Filologiczny

Pozostałe uzgodnienia składniowe | Wydział Filologiczny

Czy poprawna jest konstrukcja: "Pluton, za jedyny obowiązek mający pilnowanie drogi..."?

Poprawność tej konstrukcji budzi wątpliwości.  We fragmencie zdania czytamy, że pluton ma coś za obowiązek. Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod redakcją Andrzeja Markowskiego podaje, że obowiązek można spełniać, wypełniać; możnapoczuwać się do obowiązku, dopełniać obowiązku, robić coś z obowiązku, przyjąć na siebie obowiązki; mieć obowiązek czegoś. Mówimy również o obowiązku kogośwobec kogoś, względem kogoś, w stosunku do kogoś, jednak nie ma mowy o konstrukcji typu mieć coś za obowiązek.

Podana forma nie jest również odnotowana w użyciach przez Korpus języka polskiego. W związku z powyższym zdanie powinno przyjąć inną postać– np. „Pluton, którego jedynym obowiązkiem jest pilnowanie drogi…”

Ewa Lubiszewska

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: wt., 20.10.2015 r., 0:32
Data publikacji: wt., 20.10.2015 r., 0:32

Która forma jest poprawna: „życzymy wiele łask Bożych” czy „życzymy wielu łask Bożych”?

Poprawna forma to życzymy wielu łask Bożych, ponieważ czasownik życzyć łączy się ze swoim określeniem w dopełniaczu (czego życzymy?), a dopełniaczem zaimka wiele (łask Bożych) jest forma wielu (łask Bożych).

Maria Maciaszek
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:35
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:35

Która forma jest poprawna: „Wyborny smak zawdzięcza zastosowaniu aż pięciu odmian/odmianom chmielu”?

Poprawna jest forma odmian, ponieważ liczebnik pięciu ma w tym zdaniu formę dopełniacza, zależną od rzeczownika odczasownikowego zastosowaniu. Forma celownika odmianom byłaby poprawna w zdaniu Wyborny smak zawdzięcza aż pięciu odmianom chmielu, w którym liczebnik pięciu też ma formę celownika. 

Gabriela Lustyk

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:34
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:34

Jak należy mówić „zamki w dwojgu drzwiach” czy „zamki w dwojgu drzwi”?

Jak podaje Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego, liczebniki zbiorowe w miejscowniku łączą się ze swymi określeniami w związku zgody, poprawne jest zatem wyrażenie zamki w dwojgu drzwiach.

Gabriela Lustyk 
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:33
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:33

Której formy wyrazu „Pani”: „Pani” czy „Panią” należy użyć w sformułowaniu „w związku z powołaniem Panią/Pani na stanowisko starosty...”?

Poprawne sformułowanie to: w związku z powołaniem Pani na stanowisko starosty, ponieważ rzeczownik powołanie łączy się z rzeczownikiem w dopełniaczu (Pani), a nie w bierniku (Panią).

Bartosz Makarewicz

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:32
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:32

Czy w wyrażeniu „w miejscu zagrażającym bezpieczeństwu ruchu” forma „bezpieczeństwu” została użyta poprawnie?

Tak, w podanym wyrażeniu imiesłów zagrażającym łączy się z rzeczownikiem w celowniku, a bezpieczeństwu jest poprawną formą celownika rzeczownika bezpieczeństwo (przyjmuje on końcówkę ‑u, ponieważ taką końcówką mają w celowniku wszystkie rzeczowniki rodzaju nijakiego).

Bartosz Makarewicz

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:31
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:31

Która forma jest poprawna: „użyczyć niepublikowane zapiski” czy „użyczyć niepublikowanych zapisków”?

Poprawną formą jest użyczyć niepublikowanych zapisków, ponieważ czasownik użyczyć rządzi dopełniaczem, nie zaś biernikiem, np. użyczyć lokatorom pokoju, użyczyć rządowi poparcia.

Bartosz Makarewicz

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:30
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:30

Czy można powiedzieć „usiłowanie narażenia ją”?

Taka konstrukcja jest niepoprawna, ponieważ rzeczownik narażenie wymaga dopełniacza (kogo? czego? – usiłowanie narażenia jej), a nie biernika (kogo? co?). Biernika wymaga natomiast czasownik narazić, od którego pochodzi rzeczownik narażenie, zwrot usiłować narazić ją jest więc poprawny.

Gabriela Lustyk 

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:29
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:29

Mówimy „udzielić rabatu” czy „udzielić rabat”?

Poprawna forma to udzielić rabatu, ponieważ według Nowego słownika poprawnej polszczyzny pod redakcją Andrzeja Markowskiego czasownik udzielać łączy się z dopełniaczem, nie zaś z biernikiem, np. Bank udziela kredytów (nie: kredyty); Siostra udzielała mi pierwszych wskazówek (nie: pierwsze wskazówki) gry na flecie; Lekarz chętnie udzielał wyjaśnień (nie: wyjaśnienia).

Maria Maciaszek
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:28
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:28

Mówi się „sztuka w trzech aktach”. A jak dokończyć wyrażenie „sztuka w tysiącu... [akty]”?

To wyrażenie powinno brzmień sztuka w tysiącu aktów, ponieważ – jak podaje Wielki słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego – liczebniki tysiąc, milion, miliardbilion mają odmianę rzeczownikową i rząd dopełniaczowy.

Gabriela Lustyk 
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 18.07.2015 r., 10:27
Data publikacji: sob., 18.07.2015 r., 10:27

Strony