Pozostałe uzgodnienia składniowe | Wydział Filologiczny

Jak powinno się mówić: „kierować czym” czy „kierować co”?

Obie formy są poprawne, lecz mają różne znaczenie. Kierować czymś znaczy ‘stać na czele czegoś, przewodzić czemuś, zarządzać czymś’, np. kierować firmą, ludźmi, zespołem, a także  ‘sprawiać, że pojazd porusza się’, np. kierować  samochodem, łodzią, końmi. Czasownik kierować łączący się z narzędnikiem nie wymaga dopełnienia. Natomiast kierować coś znaczy ‘prowadzić coś, nadawać czemuś kierunek, sprawiać, że ktoś lub coś gdzieś trafia’ np. kierować piłkę do bramki, oczy ku górze, kamerę w prawo, dotacje do przedsiębiorców, pozew do sądu, pacjenta do szpitala. Czasownik kierować łączący się z biernikiem wymaga dopełnienia.

Agata Miller

 

 

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: wt., 26.04.2016 r., 22:47
Data publikacji: wt., 26.04.2016 r., 22:47

Czy poprawne jest zdanie „Kupimy cukru i herbaty”?

Czasownik kupić łączy się z biernikiem, gdy rzeczownik odnosi się do określonej ilości czegoś, natomiast w sytuacji, gdy mamy na myśli nieokreśloną ilość danego produktu, wtedy wymaga on zastosowania dopełniacza zwanego cząstkowym bądź partytywnym. Dopełniacz ten wskazuje, że mówimy o nieokreślonej i bezkształtnej części pewnej substancji, wyrażając znaczenie ‘trochę’. Zatem zdanie kupimy cukru i herbaty jest poprawne, gdy odnosimy je do nabycia jakiejś części z całości owych produktów: ‘kupimy pewną ilość cukru i herbaty’. Jednak w sytuacji, w której cukier i herbatę kupujemy zazwyczaj w opakowaniach jako określoną całość, najczęściej spotykaną formą jest: kupimy cukier i herbatę ‘kupimy opakowanie cukru i opakowanie herbaty’.

Ewelina Lechocka

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: śr., 30.03.2016 r., 23:29
Data publikacji: śr., 30.03.2016 r., 23:29

Jak powinno się mówić: „udzielić urlopu” czy „udzielić urlop”?

Forma rzeczownika w kolokacji czasownikowej zależy od tego, z jakim przypadkiem łączy się ten czasownik, np. obrać (co?) jabłko, odczuwać (co?) tęsknotę. Czasownik udzielić łączy się z dopełniaczem: udzielić czegoś, zatem poprawna jest forma udzielić urlopu.

Agnieszka Kleczyńska

 

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: sob., 19.03.2016 r., 23:49
Data publikacji: sob., 19.03.2016 r., 23:49

Która forma: „je” czy „go” jest poprawna w następującym zdaniu: „I tak me życie przeżyję do końca, nie pragnąc nigdy je//go powtórzyć”?

Ponieważ zaprzeczone czasowniki nie pragnie powtórzyć (tu pierwszy w formie imiesłowu przysłówkowego: nie pragnąc powtórzyć) wymagają określenia w dopełniaczu, należy użyć formy zaimkowej go, stanowiącej m.in. formę dopełniacza liczby pojedynczej rodzaju nijakiego (tu zastępującego rzeczownik życie). Gdyby zdanie miało postać twierdzącą, poprawny byłby biernik rodzaju nijakiego je: I tak me życie przeżyję do końca, pragnąc je powtórzyć.

 

Aleksandra Muszarska

Ewa Rogowska-Cybulska

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: śr., 16.03.2016 r., 23:49
Data publikacji: śr., 16.03.2016 r., 23:49

Jak powinno się mówić: „większy dwa i pół razy” czy „większy dwa i pół raza”?

Powinno się mówić: większy dwa i pół razy, ponieważ wyraz raz w połączeniu z liczebnikami innymi niż półpółtora przyjmuje formę razy. Dlatego mówimy i piszemy: dwa i pół razy (a nie: dwa i pół raza).

Sylwia Trzebiatowska

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: śr., 16.03.2016 r., 23:46
Data publikacji: śr., 16.03.2016 r., 23:46

Jak mówimy: „trzydziestego września” czy „trzydziesty września”?

Według Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN pod red. Andrzeja Markowskiego użycie form trzydziestego września lub trzydziesty września zależy od informacji, którą chcemy przekazać. Jeśli odpowiadamy na pytanie kiedy?, powinniśmy stosować liczebnik porządkowy w dopełniaczu, czyli w tym wypadku mówimy trzydziestego września. Jeśli odpowiadamy na pytanie jaki jest dzień?, który był dzień? itp., liczebnik porządkowy występuje w mianowniku, tj. trzydziesty września, a potocznie też w dopełniaczu, tj. trzydziestego września. Nazwę miesiąca zawsze stosujemy w dopełniaczu.

Aleksandra Muszarska
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pon., 07.03.2016 r., 23:03
Data publikacji: pon., 07.03.2016 r., 23:03

Jak przeczytać połączenie „6 drzwi”?

W tym połączeniu należy użyć liczebnika zbiorowego. Liczebniki te łączą się m.in. z rzeczownikami mającymi tylko liczbę mnogą (pluralia tantum), np. czworo ust, dziesięcioro wrót, pięcioro skrzypiec. Do takich rzeczowników należy też rzeczownik drzwi, zatem „6 drzwi” należy przeczytać sześcioro drzwi.

Małgorzata Trzebiatowska

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pon., 07.03.2016 r., 23:02
Data publikacji: pon., 07.03.2016 r., 23:02

Jak powinno się mówić: „półtora torebki cukru” czy „półtorej torebki cukru”?

Powinniśmy mówić: półtorej torebki cukru. Półtorej jest formą rodzaju żeńskiego liczebnika ułamkowego półtora, a taki przecież rodzaj ma rzeczownik torebka.

Monika Matusiak

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pon., 07.03.2016 r., 22:58
Data publikacji: pon., 07.03.2016 r., 22:58

Jak powinno się mówić: „strażnik pilnował kobiet” czy „strażnik pilnował kobiety”?

Gdy chodzi o więcej niż jedną kobietę, poprawne jest zadnie Strażnik pilnował kobiet, ponieważ czasownik pilnować rządzi dopełniaczem: ktoś pilnuje kogoś lub czegoś. Formą dopełniacza liczby mnogiej rzeczownika kobieta jest oczywiście forma kobiet.

Zdanie Strażnik pilnował kobiety też jest poprawne, ale tylko wówczas, gdy informuje ono o jednej kobiecie, której pilnował strażnik.

Monika Matusiak

Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pon., 07.03.2016 r., 22:57
Data publikacji: pon., 07.03.2016 r., 22:57

Czy można użyć sformułowania „pięcioro osób”?

Wyraz osoba jest rodzaju żeńskiego i nie zawiera informacji o płci, toteż sformułowanie pięcioro osób zamiast pięć osób jest niepoprawne. Liczebników zbiorowych używamy dla wyróżnienia grupy różnopłciowej tylko w połączeniu z rzeczownikami rodzaju męskiego mogącymi odnosić się w liczbie mnogiej do osób różnej płci, np. pięcioro ludzi ‘pięć osób różnej płci’ (ale pięciu ludzi ‘pięciu mężczyzn’), pięcioro uczniów ‘pięć osób, wśród których są zarówno uczniowie, jak i uczennice’ (ale pięciu uczniów ‘pięciu chłopców’, pięć uczennic ‘pięć dziewczynek’).

Andrzej Karolczak
Ewa Rogowska-Cybulska
Treść ostatnio zmodyfikowana przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Treść wprowadzona przez: Katarzyna Kręglewska-Powązka
Ostatnia modyfikacja: pon., 07.03.2016 r., 22:56
Data publikacji: pon., 07.03.2016 r., 22:56

Strony